سدنا

1  

صاحارا داغ ترين کويرجهان

کوير صحرا در ناحيه وسيعي از شمال آفريقا از سواحل درياي سرخ تا کرانه هاي اقيانوس آتلانتيک گسترده شده است. مرزهاي اين کوير به رشته کوه هاي اطلس،درياي مديترانه، مصر،سودان و دره رودخانه نيجر منتهي مي شود. اين کوير به سه بخش صحراي غربي،رشته کوه هاي مرکزي آهاگار(Ahaggar) و رشته کوه هاي«تيبتسي» (Tibesti)تقسيم مي شود که «امي کوسي»(Emi Koussi)،بلندترين قله رشته کوه هاي تيبتسي بلندترين نقطه صحراست که ارتفاع آن به ۳هزار و ۴۱۵ متر مي رسد.

کوير «صحرا» که به گرمترين و وسيع ترين صحراي جهان شهرت دارد،به علت دارا بودن شرايط حاد جوي، مکاني پر از انواع چالش هاست.

مسافت هايي بسيار طولاني آکنده از ريگ روان، تپه هاي شني و گرماي سوزان. /.اين شايد تصويري است که با شنيدن نام «کوير» در ذهن هر انساني نقش مي بندد. براي کساني که در جست وجوي زندگي در طبيعت وحشي هستند، نام کوير همواره تداعي گر رويارويي با انواع چالش ها بوده است ، با وجود اين در سال هاي اخير، با انجام مطالعات وسيعتر و کسب اطلاعات بيشتر،بسياري از ابعاد اين تفکرات تغيير يافته است.کوير صحرا، يکي از شگفتي هاي طبيعت به شمار مي رود که با گستره هاي شني بيکرانش همواره ذهن انسانها را در شگفتي فرو برده است. اين کوير همچنين موطن گونه هاي متعددي از گياهان و حيواناتي است که به واسطه ويژگي هاي طبيعي شان با حدود حاد اين منطقه خو گرفته اند.

● ويژگي هاي کوير صحرا

کوير صحرا ، سرزميني به مساحت ۹ هزار کيلومتر مربع را در بر گرفته که در حدود ۴۸۰۰کيلومتر از شرق به غرب کشيده شده است و مساحت کل آن معادل وسعت قاره امريکاست. اين کوير به عنوان بزرگترين و داغ ترين کوير جهان شهرت دارد و تاريخ ادواري آن به سه ميليون سال پيش برمي گردد. شکل طبيعي زمين در اين منطقه همواره دستخوش تغييرات مداومي است که در نتيجه جهت وزش بادهاي کويري و باران هاي اتفاقي نادر حاصل مي شود. در کوير صحرا به علت کمي رطوبت تخريب شيميايي به ندرت انجام مي گيرد. بر همين اساس، بيشتر قطعات و ذرات کاني ها و همچنين سنگ ها در آن دستخوش تغييرات شيميايي نشده اند، اما تخريب هاي فيزيکي در صحراها اجتناب ناپذيرند، براي مثال مي توان عمل نيروي ثقل (گرانشي)، انرژي باد و تغييرات درجه حرارت را نام برد که از جمله عوامل مؤثر در تخريب مکانيکي هستند. تغييرات درجه حرارت در کوير موجب انبساط و انقباض سنگ ها شده و در نهايت آنها را تخريب مي کند. نبود پوشش هاي گياهي در صحراها موجب مي شود که مواد حاصل از تخريب از طريق باد به سهولت جابه جا و پراکنده شود.

با وجود اينکه اين گستره پهناور،منطقه اي کويري به شمار مي رود،اما در بسياري از مناطق آن بارش باران هاي ساليانه اي نيز به چشم مي خورد.در حقيقت قسمت هاي مختلف اين منطقه داراي شرايط جوي متفاوتي است.در برخي از زمين هاي شمالي آن شرايط جوي نيمه استوايي به چشم مي خورد.اين در حالي است که در زمينهاي جنوبي آن تا حدودي جو استوايي حاکم است. در سال هاي متمادي آب و هواي کوير صحرا همواره دستخوش تغييرات متعددي بوده است.بنابراين ويژگي بارز اين کوير شرايط جوي خشن آن است که اين در واقع ويژگي مشترک همه کويرهاست.

دماي متوسط سالانه اين کوير داغ حدود ۳۰ درجه سانتيگراد است که در برخي از ماه هاي گرم سال اين دما ممکن است از ۵۰ درجه هم تجاوز کند. اين در حالي است که در زمستان دماي هوا گاهي به پائين تر از درجه انجماد مي رسد. اين مسئله، تنوع شرايط جوي حاکم بر اين کوير داغ را به خوبي نمايان مي کند.

نتايج مطالعات انجام شده حاکي از آن است که تغييرات،نه فقط در شرايط آب و هوايي اين منطقه بلکه در اندازه و وسعت آن نيز ديده مي شود.

مشاهدات حاصل از عکس هاي ماهواره اي ، انقباض اين بخش از زمين و حتي رشد آن را در شرايط خاص به وضوح ثابت مي کند. براساس گزارش ها کوير صحرا به طور متوسط هر سال ۳۰ مايل به سمت جنوب پيشروي مي کند. در اوايل دهه ۱۹۸۰ضلع جنوبي صحرا کمي به طرف «ساحل» پيش رفت و منطقه خشک وسيعي در حد فاصل کوير و «ساوانا» به وجود آمد ، اما در اواسط دهه ۱۹۸۰ اين منطقه به تدريج سرسبزي و رطوبت خود را بازيافت.نظريه پيشروي درباره همه کويرها نشان مي دهد سرانجام روزي کوير صحرا سراسر آفريقا را در بر خواهد گرفت!

تعداد محدودي از گونه هاي حيواني در کوير صحرا وجود دارند.شترها و بزها فقط حيوانات اهلي اين منطقه هستند.علاوه بر آن حيات وحش نيز با وجود گونه هايي از چيتاي صحرايي، مار افعي،عقرب و سوسمار در اين سرزمين جريان دارد.

اين کوير داراي بلندترين تپه هاي شني است که ارتفاع آنها گاهي به ۱۸۹مترهم مي رسد. در سطوح هموار آن نيز فلات هاي سنگي، دشت هاي وسيع آکنده از شن ،دره هاي خشک، و حتي زمين هاي پست شني است.

خاک کوير صحرا مستعد پرورش حدود ۵۰۰گونه گياهي است که عمدتاً گياهاني يک روزه هستند و در زبان محلي «اکب»(Acheb) ناميده مي شوند. در برخي آبادي هاي مجاور دره نيل،چند درخت زيتون نيز به صورت پراکنده به چشم مي خورد. پوشش هاي گياهي فقط در مناطقي ديده مي شوند که ارتفاع سطح آب زيرزميني به سطح خاک مي رسد.

تحقيقات نشان مي دهند که هزاران سال پيش،پس از وقوع آخرين عصر يخي ، در بيروني ترين نواحي کوير مردماني مي زيسته اند و در آن دوران اين منطقه داراي شرايط آب و هوايي بسيار مرطوب تري بوده است. امروزه فقط ساکنان اين منطقه مردم عشايري هستند که به صورت فصلي از يک ناحيه به ناحيه ديگر کوچ مي کنند. اين کوچ نشينان روسري هاي مخصوصي به نام هولي دور سرهايشان مي پيچند و از راه تجارت و شکار امرار معاش مي کنند. به علت شرايط دشوار زندگي در اين منطقه تعداد ساکنان آن بسيار محدود است.

در نواحي ويژه اي از کوير صحرا با استفاده از گياهان مقاوم به خشکي به کشت و زرع پرداخته مي شود و در برخي مناطق تغيير شکل هايي براي پيشگيري از فرسايش خاک به چشم مي خورد.اين منطقه پهناور و اسرار انگيز يکي از شگفت انگيزترين مناظر طبيعي جهان به شمار مي رود و باوجود آب و هواي نامساعدي که دارد، همواره ميزبان گردشگران و محققان بسياري است که مي خواهند هر چه بيشتر به جزئيات مرتبط با آن پي ببرند. در حقيقت توصيف اين کوير صحرا فقط به گرم و خشک بودن آن منتهي نمي شود، بلکه مي توان از آن به عنوان يکي از برجسته ترين شگفتي هاي طبيعت ياد کرد که بشر تا به امروز ديده است.

منابع :
----------------------
روزنامه اعتماد
aftab.ir
----------------------

کلمات کلیدی :
----------------------
صاحارا- کویر صحرا- ویژگی های کویر صحرا-مشخصات کویر صحرا- گونه های حیوانی در کویر صحرا- خاک کویر صحرا